Cabe das froles a nena

Cabe das froles a nena
canta alegre o seu cantar,
i é branca comoa azucena,
pálida como o luar.
E onde a boquiña, un lunar
gracioso lle dou Dios, tan feito, tanto,
que é de todos o encanto.

Cor de luar..., ¡qué cor lindo!,
uns ollos cal noite escura,
labios que falan sorrindo,
i aquel sinal... Fermosura
máis, non cabe en criatura
que a Dios quixo darche, linda rosa,
doce, casta e preciosa.

¡Adiante!

No escuro pavoroso
i antre o xordo romor dos pinos bravos
que a tempestá azoutaba como a escravos,
oiéuse, como queixa de raposo,
un asubío medoso.

E un laio de temor que daba frío,
ó medoso asubío
respondéu dende o fondo da espesura,
aumentando no espíritu a tristura
que daba o ronco marmurar do río.

Antre as negras ribeiras manso e lento,
como corre o abatido pensamento
antre os tristes remorsos i a esperanza,
iña a compás do vento
correndo tras da estensa lontananza.

Mais cabe da ancha orela,
misterioso e agachado un centinela
nunha lancha do Miño apousentaba;
i a arma na man i en vela,
a través da remaxen axexaba.

No craustro

Dábanse bicos as pombas,
voaban as anduriñas,
xogaba o vento coas herbas
pobradas de margaridas,
i as lavandeiras cantaban
mentras a fonte corría.
Fóronse indo unha tras doutra,
i alí se quedóu soíña,
ca triste frente incrinada
cabe unha arcada sombrisa...
Estonces, non sei qué sombras,
quizáis de memorias vivas,
quizáis dos frades difuntos,
pasar en procesión mística
veu naquelas soledades
que amaba canto temía.
Tembróu de angustia e de pena,
e con amarga sorrisa,
mirando aos xasmíns sin follas
que iban a brotar axiña,
marmuróu, mentras dos ollos
as bagullas lle caían:
"Todo volve, todo torna,
menos o ben que eu quería;
todo, todo aquí se queda:
eu soia vou de fuxida.
Non hei de vervos máis, frores,
adorno desas cornisas;
nin a oír os teus marmurios,
fonte que a gozar convidas;
nin a contemprarvos, pedras,
testigos da pena miña.
Outros virán profanarvos,
mentras eu morro esquencida."
Sonaron pasos nas bóvedas,
sopróu unha forte brisa,
oiéuse unha carcaxada
cal si do inferno saíra:
era o trasno do convento,
que recordando outros días,
ríaxse das ansias negras
e da orfandá da meniña.

Teño un mal que non ten cura

Teño un mal que non ten cura,
un mal que naceu comigo,
i ese mal tan enemigo
levaráme á sepultura.

Curandeiros, ceruxanos,
dotores en Medeciña,
pra esta infirmidade miña
n'hai remedio antre os humanos.

Deixá, pois, de remexer,
con concencia ou sin concencia,
os libros da vosa cencia,
pois para min n'a han de ter.

¿Que o dudás? Duda non cabe
nesto que digo, doutores:
anque pese, hai amargores
que non pasan con xarabe.

¿Asañásvos porque digo
verdás que sabés de sobra?
Pois a probar..., mans á obra:
vede de curarme, amigo.

O meu mal i o meu sofrir
é o meu propio corazón.
¡Quitáimo sin compasión!
Despois ¡facéme vivir!

¡Terra a nosa!

I
Baixo a prácida sombra dos castaños
do noso bon país;
baixo aquelas frondosas carballeiras
que fan dose o vivir;
cabe a figueira da paterna casa,
que anos conta sin fin,
¡qué contos pracenteiros, qué amorosas
falas se din alí!
¡Risas que se oien nas seráns tranquilas
do cariñoso abril!
E tamén ¡qué tristísimos adioses
se acostuman oír!

II
-Quen casa ten de seu, ten media vida.
Unhas telliñas para nos crubir,
catro pauis que ardan na lareira nosa,
¡e a traballar sin fin!
¡Valor, valor! I espera, desdichado,
mentras teñas aquí
unhas paredes tristes e desnudas,
mais que herdache, infeliz,
e das que naide despoxarte pode.
¿Naide...? A miseria, si.

III
O forno está sin pan, o lar sin leña,
non canta o grilo alí
e se non é coa pena que o consome,
e probe soio está co seu sofrir.
Sin qué comer e sin abrigo tembra,
porque os ventos sutils
húmedos inda, silban entre as pedras
i as portas fan xemir.
¡Qué ha de facer, Señor, si o desamparo
ten ó redor de sí!
¿Deixar a terra en que nacéu i a casa
en que espera ter fin?
¡Non, non, que o inverno xa pasóu i a hermosura
primadera vai vir!
¡Xa os árbores abrochan na horta súa,
xa chega o mes de abril,
i anque a torrentes chove en horas tristes,
en outras o sol ril;
xa a terra pode traballarse; a fame
dos probes vai fuxir!
¡Ai!, o que en ti nacéu, Galicia hermosa,
quere morrer en ti.

IV
¡Ouh miña parra de albariñas uvas,
que a túa sombra me das!
¡Ouh ti, sabugo de froriñas brancas,
que curas todo mal!
¡Ouh ti, en fin, miña horta tan querida
e meus verdes nabals!
¡Xa non vos deixo, que as angustias negras
lonxe de min se irán!
O vran chega crubíndovos de fruto,
todos son ricos xa,
os paxariños tén gran nas campías,
abrigo na follax.
As noites son traquilas e serenas,
craro é sempre o luar,
por antre as tellas entran os seus raios
i hastra o meu leito van,
i así durmo alumado pola lámpara
que ós probes lle luz dá:
lámpara hermosa, eternamente hermosa,
consolo dos mortals.

V
Esos varios sendeiros das montañas
ós fondos vales cán...
Aló enriba o sun sun dos pinos bravos;
en baixo, a dose paz.
Na cima, crara luz, aires purísimos,
salvaxen soledá,
romores misteriosos que despertan
pensamentos de brava libertá,
prefumes penetrantes que deseios
loucos e estraños dan;
en baixo, amante calma, cariñosas
brisas que ó rebuldar
por antre as follas, nas súas alas traen
romores de siudad,
eco dalgunha vos fresca e sonora
de timbre virxinal,
da campana da aldea o cramoroso
prolongado soar,
da presa do moíño o ronco estrondo,
i o batidor compás
de lavandeira que cos brancos liños
contra unha pedra dá.

VI
¡Sí, sí! Dios fixo esta encantada terra
pra vivir e gozar;
pequeno paraíso, este é un remedo
do que perdéu Adán.
Este prácido sol que nos aluma;
estes aires do mar;
este tempre soave; estas campías
que non teñen igual;
esta fala mimosa que nós temos,
de tan dose solás,
que non sabe decir sinón cariños
que hastra os corazós van;
esta terra, n'hai duda..., Dio-la fixo
pra ser amada e amar.
¡Ei, Galicia, a que domr soños de ánxel,
e chora ó despertar
bágoas que si consolan as súas penas,
non curan os seus mals!

VII
Que ten aman os teus fillos...; que os consome
do teu chan se apartar;
que ximen sin consolo, si a outras terras
de lonxe a morar van;
que aló está o corpo nas rexiós alleas
i o esprito sempre acá,
que só viven, só alentan cas lembranzas
do seu país natal
e coa esperanza, coa esperanza ardente
de a Galicia tornar...
E ¡cómo no adorarte deste modo,
santa e querida nai,
cómo non morrer lonxe daquel seio
que mel de meles dá,
i é groria i é contento e paraíso
no mundo terreal!

VIII
¡Qué hermosa te dou Dios, terra querida,
desdichada beldá!
¡Qué brando e melancólico sosego
sinto ó te contemprar!
¿Por qué, por qué antre as frores as espiñas
entretexidas van,
nesa coroa que a túa testa ciñe
de verdor eternal?
¡Ouh Galicia, Galicia!, a arpa sonora
pronto descolga xa
da seca ponla onde olvidada dorme,
dorme, a sigros contar.
Os bardos fillos teus a voz levanten
das cordas ó compás
i enchan o mundo armónicas i altivas
tan só pra te alabar.

Ora, meu meniño, ora

"Ora, meu meniño, ora,
¿qué vos ha de dar a teta,
si túa nai vai no muíño,
e teu pai na leña seca?
Eu cha dera, miña xoia,
con mil amores cha dera,
hastra rebotar, meu santo,
hastra que máis non quixeras,
hastra verte dormidiño
con esa boca tan feita,
sorrindo todo fartiño,
cal ubre de vaca cheia.
Mais ¡ai, qué noite che agarda!
Mais, ¡ai, qué noite che espera!
Que anque dúas fontes teño,
estas fontiñas non deitan.
Ora, meu meniño, ora,
¡canto chorarás por ela!
Sin ter con qué te acalente,
sin ter con qué te adormesa,
que soio, soio quedaches
como unha ovelliña enferma,
tremando, malpocadiño,
como as ovelliñas treman.
Sin cobirtor que te cruba,
nunhas palliñas te deitan
e neve e chuvia en ti caen
por antre as fendidas tellas.
E silba o vento que pesa
polas mal xuntadas pedras,
e cal coitelo afilado
no teu corpiño se ceiba.
¡Ai!m cando veña túa nai,
¡ai!, cando che a túa nai veña,
¡cál te topará, meniño,
frío como a neve mesma,
para chorar sin alento,
rosiña que os ventos creban...!
¡Ai, máis valera, meniño,
que quen te dou non te dera!
Que os fillos dos probes nacen,
nacen para tales penas."

Orillas del Sar

I
   A través del follaje perenne
que oír deja rumores extraños,
y entre un mar de ondulante verdura,
amorosa mansión de los pájaros,
   desde mis ventanas veo
   el tempo que quise tanto.

   El tempo que tanto quise ...,
pues no sé decir ya si le quiero,
que en el rudo vaivén que sin tregua
   se agitan mis pensamientos,
   dudo si el rencor adusto
vive unido al amor en mi pecho.

Aló no currunchiño máis hermoso

A Roberto Robert, redactor da Discusión, a quen lle gustan os contos i o gallego


I

Aló no currunchiño máis hermoso
que a luz do sol na terra alumeara,
veiga frorida e prado deleitoso
que aos campiños do Edén se acomparara;
aló onde o Sar soberbo e caudaloso
parece que se dorme ou que se para
(tan maino corre antre a robreda escura),
alí naceu Vidal o sin ventura (*)

II
¡Qué reposo! ¡Qué luz...! ¡Qué garruleiro
brando cantar dos váreos paxariños
cando ó salir do sol polo quinteiro
douraba fontes, lagos e campiños!
¡Qué libre respirar...! ¡Qué placenteiro
ir e vir dos cabirtos xuntadiños!
¡Qué frescas, qué polidas, qué galanas
iban co gando as feitas aldeanas!

III
Nunca o rumor do mundo corrompido,
nunca da louca sociedá as vaidades,
nin brillo dos honores fementido
foran trubar tan doses soledades.
Ceo azul, sol de amor, campo frorido,
santga paz sin remorso nin saudades,
horas que van mainiñas camiñando:
tal alí tempo e vida iban pasando.